ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ
Η Επιτροπή Δικαιωμάτων του Παιδιού είναι ένα όργανο αποτελούμενο από ανεξάρτητους εμπειρογνώμονες που επιβλέπει την εφαρμογή της Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Παιδιούαπό τα Κράτη μέλη τα οποία δεσμεύονται από αυτή. Η εν λόγω Επιτροπή επιβλέπει και την εφαρμογή των δύο Προαιρετικών Πρωτοκόλλων της Σύμβασης, αυτού που αφορά στην ανάμιξη παιδιών σε ένοπλη σύρραξη και αυτού που σχετίζεται με την εμπορία παιδιών, την παιδική πορνεία και παιδική πορνογραφία.
Όλα τα Κράτη μέλη της Σύμβασης υποχρεούνται να υποβάλουν στην Επιτροπή, κατά τακτά χρονικά διαστήματα, εκθέσεις (reports/ rapports) για την εφαρμογή των προβλεπόμενων από τη Σύμβαση δικαιωμάτων. Είναι υποχρεωμένα να υποβάλουν την πρώτη έκθεση μέσα σε μία προθεσμία 2 ετών από τότε που προσχώρησαν στη Σύμβαση και στη συνέχεια κάθε πέντε έτη. Η Επιτροπή εξετάζει την κάθε έκθεση και παρουσιάζει τις ανησυχίες της και τις συστάσεις της στο Κράτος μέλος με τη μορφή «καταληκτικών παρατηρήσεων».
Η Επιτροπή εξετάζει επίσης και τις συμπληρωματικές εκθέσεις που παρουσιάζονται από τα Κράτη που έχουν προσχωρήσει στα δύο Προαιρετικά Πρωτόκολλα.
Η Επιτροπή προβαίνει ακόμη σε ερμηνεία των διατάξεων των σχετικών με τα δικαιώματα των παιδιών υπό τη μορφή γενικών σχολίων (general comments/observations générales).
Α. Η Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού
Η Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού κυρώθηκε από την Ελλάδα με το Νόμο 2101/1992 (ΦΕΚ Α’ 192).
Έκτοτε, το ελληνικό κράτος έχει υποβάλει στην Επιτροπή Δικαιωμάτων του Παιδιού εκθέσεις το 2000 (αρχική έκθεση) και το 2009 (δεύτερη και τρίτη περιοδική έκθεση).
Μη Κυβερνητικές οργανώσεις έχουν επίσης υποβάλει εναλλακτικές εκθέσεις στην Επιτροπή Δικαιωμάτων του Παιδιού τόσο το 2001 (ενόψει της εξέτασης της αρχικής έκθεσης) όσο και το 2011 (ενόψει της εξέτασης της δεύτερης και τρίτης περιοδικής έκθεσης). Στην προετοιμασία και στη σύνταξη αυτής της τελευταίας εναλλακτικής έκθεσης συμμετείχε και τοΔίκτυο για τα Δικαιώματα του Παιδιού. Ο Συνήγορος του Πολίτη (ενόψει της εξέτασης της δεύτερης και τρίτης περιοδικής έκθεσης) είχε υποβάλει και αυτός έκθεση προς την Επιτροπή με τίτλο « Διαπιστώσεις και προτάσεις της Ανεξάρτητης Αρχής για την εφαρμογή των δικαιωμάτων του παιδιού στην Ελλάδα (Ιούλιος 2003 – Δεκέμβριος 2011) ».
Η Επιτροπή Δικαιωμάτων του Παιδιού εξέδωσε τις πρώτες καταληκτικές παρατηρήσεις της για τα δικαιώματα του παιδιού στην Ελλάδα το 2002 ως απάντηση στην αρχική έκθεση του ελληνικού κράτους. Καταληκτικές παρατηρήσεις από την Επιτροπή εκδόθηκαν και το 2012κατόπιν της εξέτασης της δεύτερης και της τρίτης περιοδικής έκθεσης της Ελλάδας.
Β. Τα Προαιρετικά Πρωτόκολλα
Το Προαιρετικό Πρωτόκολλο για την ανάμιξη παιδιών σε ένοπλη σύρραξη κυρώθηκε από την Ελλάδα με το Νόμο 3080/2002 (ΦΕΚ Α’ 312), ενώ το Προαιρετικό Πρωτόκολλο για την εμπορία παιδιών, την παιδική πορνεία και παιδική πορνογραφία με το Νόμο 3625/2007 (ΦΕΚ Α’ 290).
Η Ελλάδα υπέβαλε αρχική έκθεση το 2010 για την εφαρμογή του Προαιρετικού Πρωτοκόλλου σε σχέση με την ανάμιξη παιδιών σε ένοπλη σύρραξη και το 2011 για την εφαρμογή του Προαιρετικού Πρωτοκόλλου σχετικά με την εμπορία παιδιών, την παιδική πορνεία και παιδική πορνογραφία. Η Επιτροπή με τη σειρά της απάντησε στις δύο αρχικές εκθέσεις με αντίστοιχες καταληκτικές παρατηρήσεις το 2012 (εδώ & εδώ).
Η Επιτροπή Δικαιωμάτων του Παιδιού προβαίνει σε ερμηνεία των διατάξεων των σχετικών με τα δικαιώματα των παιδιών υπό τη μορφή γενικών σχολίων (general comments/observations générales).
Μέχρι στιγμής η Επιτροπή έχει εκδώσει τα ακόλουθα γενικά σχόλια :
N°13 (2011) The right of the child to freedom from all forms of violence: N°13 (2011) Το δικαίωμα του παιδιού στην ελευθερία από όλες τις μορφές της βίας
N°11 (2009) Indigenous children and their rights under the Convention: N°11 (2009) Αυτόχθονα παιδιά και τα δικαιώματα τους σύμφωνα με τη Σύμβαση
N°10 (2007) Children’s rights in juvenile justice: N°10 (2007) Δικαιώματα των παιδιών στη δικαιοσύνη ανηλίκων
Ν° 9 (2006) The rights of children with disabilities: Ν° 9 (2006) Τα δικαιώματα των παιδιών με αναπηρία
N° 8 (2006) The right of the child to protection from corporal punishment and other cruel or degrading forms of punishment: N° 8 (2006) Το δικαίωμα του παιδιού στην προστασία ενάντια στη σωματική τιμωρία και σε άλλες σκληρές ή εξευτελιστικές μορφές τιμωρίας
N° 7 (2005) Implementing child rights in early childhood: N° 7 (2005) Εφαρμογή των δικαιωμάτων του παιδιού κατά την πρώιμη παιδική ηλικία
N° 6 (2005) Treatment of unaccompanied and separated children outside their country of origin: N° 6 (2005) Μεταχείριση ασυνόδευτων παιδιών και παιδιών που έχουν αποχωριστεί τις οικογένειες τους εκτός της χώρας προέλευσης τους
N° 5 (2003) General measures of implementation of the Convention on the Rights of the Child: N° 5 (2003) Γενικά μέτρα εφαρμογής της Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Παιδιού
N° 4 (2003) Adolescent health and development in the context of the Convention on the Rights of the Child: N° 4 (2003) Υγεία και ανάπτυξη εφήβων στο πλαίσιο της Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Παιδιού
N° 3 (2003) HIV/AIDS and the rights of the child: N° 3 (2003) HIV/AIDS και τα δικαιώματα του παιδιού
N° 2 (2002) The role of independent national human rights institutions in the promotion and protection of the rights of the child: N° 2 (2002) Ο ρόλος των ανεξάρτητων εθνικών φορέων [προάσπισης των] ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην προαγωγή και στην προστασία των δικαιωμάτων του παιδιού
ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ
Η Ευρωπαϊκή Σύμβαση για την προάσπιση των δικαιωμάτων του ανθρώπου και των θεμελιωδών ελευθεριών (ΕΣΔΑ) δεν έχει σε καμία περίπτωση ως αποκλειστικό στόχο την προστασία των παιδιών. Εντούτοις, μέσω της ερμηνείας των άρθρων της εν λόγω Σύμβασης και των αποφάσεων του, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ) προασπίζει αποτελεσματικά τα δικαιώματα των παιδιών στο πλαίσιο κρίσιμων και πολύπλοκών καταστάσεων που άπτονται, για παράδειγμα, της οικογενειακής ζωής, της ιδιωτικής ζωής, της παράνομης μετανάστευσης, της ανήλικης παραβατικότητας, της εκπαίδευσης.
Πρέπει να σημειωθεί ότι τα ίδια τα παιδιά μπορούν να υποβάλουν ατομική προσφυγή ενώπιον του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ) καθώς οι προϋποθέσεις για την άσκηση των προσφυγών αυτών δε συμπίπτουν πάντα με τους κανόνες του εθνικού δικαίου περί δικαιοπρακτικής ικανότητας. Μάλιστα, σε αρκετές περιπτώσεις, τα παιδιά έχουν επωφεληθεί αυτού του δικαιώματος τους και έχουν απευθυνθεί στο Δικαστήριο του Στρασβούργου. Πολύ συχνά, βέβαια, ατομικές προσφυγές που σχετίζονται με παιδιά ασκούνται από τους γονείς οι οποίοι προσφεύγουν στο ΕΔΔΑ μόνο αυτοί ή μαζί με το παιδί τους ή τόσο στο όνομα τους όσο και για λογαριασμό του παιδιού τους.
Η νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου η σχετική με τα παιδιά βρίσκεται συγκεντρωμένη στη βάση δεδομένων Theseus, η οποία έχει δημιουργηθεί στο πλαίσιο του προγράμματος του Συμβουλίου της Ευρώπης «Building a Europe for and with children ».
Η περίπτωση της Ελλάδας
Η προστασία των δικαιωμάτων του παιδιού βάσει της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για την προάσπιση των δικαιωμάτων του ανθρώπου και των θεμελιωδών ελευθεριών δεν αποτελεί στην Ελλάδα παγιωμένη συνείδηση. Έτσι, μέχρι στιγμής, είναι μικρός ο αριθμός των ατομικών προσφυγών κατά του ελληνικού κράτους που φτάνουν στο Στρασβούργο και αφορούν στα παιδιά. Για αυτόν τον λόγο, δεν είναι πολυάριθμες οι καταδικαστικές αποφάσεις κατά της Ελλάδας στο συγκεκριμένο τομέα. Ωστόσο, αυτές που υπάρχουν, δε στερούνται ενδιαφέροντος.
Ειδικότερα, οι αποφάσεις αυτές έχουν σχέση με τα δικαιώματα ανήλικων αλλοδαπών που κρατούνται ενόψει της απέλασης τους (Rahimi κατά Ελλάδος, 5 Απριλίου 2011, Bubullima κατά Ελλάδος, 28 Οκτωβρίου 2010), με την απάνθρωπη και εξευτελιστική μεταχείριση ανήλικου Ρομά από την αστυνομία (Stefanou κατά Ελλάδος, 22 Απριλίου 2010), με το δικαίωμα επικοινωνίας διαζευγμένων γονιών και θέματα που αφορούν στην ανάθεση επιμέλειας μετά το διαζύγιο (Syngelidis κατά Ελλάδος, 11 Φεβρουαρίου 2010, Tsourlakis κατά Ελλάδος, 15 Οκτωβρίου 2009, Kosmopoulou κατά Ελλάδος, 5 Φεβρουαρίου 2004), με το δικαίωμα των παιδιών στην εκπαίδευση (Sampanis και άλλοι κατά Ελλάδος, 5 Ιουνίου 2008,Efstratiou κατά Ελλάδος, 18 Δεκεμβρίου 1996, Valsamis κατά Ελλάδος, 18 Δεκεμβρίου 1996), με το δικαίωμα σεβασμού της ιδιωτικής ζωής ενός νεογέννητου (Reklos και Davourlis κατά Ελλάδος, 15 Ιανουαρίου 2009).
